SZTUKA BIZANTYJSKA - Basilica di San Vitale, Ravenna [527 - 548]

Bazylika św. Witalisa, wł. Basilica di San Vitale - Rawenna - przykład sztuki bizantyjskiej w Europie zachodniej. [527 - 548].

Wzniesiona na planie ośmioboku z niszami, otaczanego przez również ośmioboczne obejście z emporami i wydzielonym prezbiterium, do którego przylegają dwie kaplice: prothesis i diaconicon, typowe dla świątyń bizantyjskich. Narteks dostawiony jest ukośnie do budowli, flankują go dwie wieżyczki ze schodami.

Wnętrze jest bogato dekorowane mozaikami. Nad kolumnadą w nawie głównej znajdują się freski ze scenami ze Starego Testamentu:

historia Abrahama, Melchizedeka, scena ofiary z Izaaka, życie Mojżesza, Jeremiasza, Izajasza, historia Abla i Kaina.

Wnętrze zdobią mozaiki przedstawiające Jezusa, apostołów oraz św. Gerwazego. Mają formę medalionów. Jest ich 15.

Mozaiki (548) na ścianach apsydy przedstawiają cesarza Justyniana, ubranego w purpurowy płaszcz ze złotą aureolą, stojącego w otoczeniu biskupa Maksymiana i gwardii. Po drugiej stronie znajduje się cesarzowa Teodora w bogatym stroju, otoczona służbą.

SZTUKA WCZESNEGO CHRZEŚCIJAŃSTWA - Mauzoleum Santa Costanza, Rzym [337/351]

Mauzoleum Santa Costanza (lub Costanza) – mauzoleum dynastyczne wzniesione przez Konstantynę (znaną również jako Konstancja), córkę cesarza rzymskiego Konstantyna Wielkiego, znajdujące się przy bazylice cmentarnej św. Agnieszki za Murami w Rzymie, przy Via Nomentana. [337/351]

Jeden z najlepszych przykładów wczesnochrześcijańskiej architektury.

ARCHITEKTURA

Budynek ma formę kolistą o średnicy 22,5 m z wewnętrznym obejściem i kolumnadą otaczającą, która się nie zachowała. Wnętrze przedzielono na dwie części okręgiem promieniście ustawionych podwójnych kolumn (12 par granitowych kolumn w stylu korynckim z łukami pomiędzy nimi. Kapitele w rzędzie wewnętrznym mają liście akantowe i woluty gładkie, a w rzędzie zewnętrznym liście gładkie, a woluty ozdobne.).

Centralna, podwyższona część mauzoleum pokryta jest kopułą, która była pokryta mozaiką (nie zachowała się). Część ta jest oświetlona dwunastoma alabastrowymi oknami. Na środku mauzoleum znajduje się ogromny sarkofag ze scenami winobrania, w którym pochowano Konstancję.

Na tej lekkiej i dekoracyjnej konstrukcji wspiera się tambur z oknami i kopuła. Dołączony przedsionek prowadzi do cylindrycznie sklepionego krużganku, który obiega kolistą przestrzeń wnętrza.

Sztuka pierwszych chrześcijan

Sztuka pierwszych chrześcijan, powstająca w basenie Morza Śródziemnego [ II do VII wieku n.e. lub ok. 220-395 r. n.e. ]
Wiele elementów i sposobów przedstawiania postaci zostało zaczerpniętych ze sztuki rzymskiej mimo, że była sztuką pogańską i podejmowała odmienne tematy.
Pierwsze malowidła katakumbowe oparte były na tzw. stylu linearnym.

Styl ten polegał na tym, że sklepienia i ściany malowano jasnymi kolorami i dzielono liniami tworzącymi siatkę. Wewnątrz powstałych w ten sposób powierzchni umieszczano pojedyncze przedstawienia. Najstarsze przykłady takich malowideł odnaleźć można w katakumbach Domitilli: cubiculum Dobrego Pasterza (pierwsze dziesięciolecie III wieku); w katakumbach Kaliksta: krypty Lucyny (20. III w.), kaplice Sakramentów (ok. połowy III w.). 

Przesłanie jakie płynie z malowideł katakumbowych jest dla różnych miejsc dość podobne. Najczęściej jest to prośba o ratunek przed grzechami, uwielbienie dla Boga, czy też obietnica zbawienia.

Korzystanie przez pierwszych chrześcijan z warsztatu rzymskiej sztuki pogańskiej powodowało, że próbowano przy pomocy starych środków przedstawiać nowe treści religijne. Bardzo często nawiązywano do różnych przekazów biblijnych, jak chociażby:

• historia Mojżesz który wyprowadziwszy lud z niewoli egipskiej uderza w skałę laską i wydobywa z niej życiodajną wodę, 
• historia Noego, który ratuje siebie, rodzinę i zwierzęta przed wodami potopu, 
• historia Jonasza uwięzionego we wnętrzu ryby, 
• ofiara jaką składa Abraham – oddając Bogu swojego jednorodzonego syna , 
• chrzest i cuda Jezusa, 
• ostatnia wieczerza itd. 

Artyści tworzący w katakumbach wymienione przedstawienia biblijne, korzystali często z elementów i tematów bukolicznych takich jak: pory roku, pasterze, pejzaże, amorki, kwiaty itp. Chciano tym ukazać, że chrześcijanin żyjący pośród tego świata, wychwala Boga za to że może go wielbić za wszelakie dary jakie Stwórca mu zsyła.

W III wieku twórcy malarstwa katakumbowego w sposób szczególny odwołują się do symboliki. Korzystając z rzymskiej tradycji pogańskiej np. pory roku oznaczały przemijalność ludzkiego życia. Natomiast symbolika dotycząca tematyki chrześcijańskiej była szczególnie obfita np. ryba oznaczała Chrystusa, światło kaganka – oświeconych w wierze, krzyż – mękę Pańską i narzędzie zbawienia ludzi, orant czyli człowiek ze wzniesionymi rękami w geście modlitwy oznaczał pobożność. Podobnie odwoływano się do scen starotestamentalnych gdzie chociażby Jonasz był figurą zmartwychwstałego Chrystusa.

źródła:
Sztuka ukryta pod ziemią – katakumby, dr Mariusz Szajda, recenzent: prof. Ryszard Tokarczyk
arte folie - Sztuka wczesnochrześcijańska

BIZANCJUM - Bazylika św. Witalisa, wł. Basilica di San Vitale

Budowę kościoła rozpoczęto w roku 527 i ukończono w roku 548. Architekt nie jest znany. Budowla jest znana, z najlepiej zachowanych poza Konstantynopolem, bizantyjskich mozaik. Prawdziwym fundatorem był prawdopodobnie cesarz bizantyjski Justynian Wielki, który poprzez budowę świątyni chciał podkreślić potęgę państwa.

Kościół, w przeciwieństwie do typowej bazyliki, został wzniesiony na planie ośmioboku z niszami, otaczanego przez również ośmioboczne obejście z emporami i wydzielonym prezbiterium, do którego przylegają dwie kaplice: prothesis i diaconicon, typowe dla świątyń bizantyjskich. Narteks dostawiony jest ukośnie do budowli, flankują go dwie wieżyczki ze schodami.

Wnętrze jest bogato dekorowane mozaikami. Nad kolumnadą w nawie głównej znajdują się freski ze scenami ze Starego Testamentu: historia Abrahama, Melchizedeka, scena ofiary z Izaaka, życie Mojżesza, Jeremiasza, Izajasza oraz historia Abla i Kaina. Ponadto wnętrze jest ozdobione 15 medalionami-mozaikami, przedstawiającymi Jezusa, apostołów oraz św. Gerwazego.