KULTURA I SZTUKA IMPERIUM KAROLINGÓW - SZTUKA PREROMAŃSKA

Pojęcie sztuka przedromańska (sztuka preromańska) używane jest w odniesieniu do całego dorobku sztuki europejskiej od upadku zachodniej części Cesarstwa Rzymskiego do momentu pojawienia się sztuki romańskiej, czyli od V wieku do pierwszej połowy XI wieku. Oprócz spuścizny wczesnochrześcijańskiej nałożyły się na nią osiągnięcia ludów barbarzyńskich sięgające do swoich tradycji sprzed momentu przyjęcia chrześcijaństwa. Do najstarszych jej przejawów zalicza się sztukę plemion germańskich: Longobardów, Ostrogotów, Franków, Wizygotów. Swój udział w tworzeniu w powstaniu sztuki wczesnego średniowiecza mieli także Celtowie oraz wikingowie. Tradycje te zostały przyjęte na dworze Karola Wielkiego odradzając się w VIII wieku w sztuce karolińskiej.

Sztuka przedromańska Irlandii i Wysp Brytyjskich

Sztuka w Brytanii i w Irlandii od VII do X w., kształtowała się pod wpływem sztuki Rzymu, plemion barbarzyńskich (Wędrówka Ludów) i sztuki celtyckiej. Chrystianizacja Irlandii sprawiła, że sztuka celtycka (styl lateński) przeniknęła do sztuki wczesnego średniowiecza.

Zakonnicy z klasztorów irlandzkich prowadząc działalność misyjną na terenie Szkocji i Anglii przenieśli tam swoje tradycje artystyczne i poznali osiągnięcia sztuki germańskiej i nordyckiej, która dotarła na te ziemie wraz z najeźdźcami z Saksonii. Po najazdach wikingów tradycje iryjskie zostały wzbogacone o wpływy sztuki skandynawskiej, która już w znacznie wcześniej (nawet w epoce żelaza) korzystała z tradycji celtyckich. W czasach Cesarstwa Rzymskiego do sztuki skandynawskiej przeniknęły figuralne dekoracje używane przez artystów rzymskich a poprzez Kijów i Nowogród dotarły wpływy bizantyjskie.

Dzieła tego okresu zdobią plecionki złożone z linii spiralnych ułożonych w bardzo skomplikowane ornamenty i przedstawienia figuralne nawiązujące do sag wikingów (np. stele z Tägelgarda w Szwecji).

ZABYTKI

• Rzeźby monumentalne:

Wotywne kamienie piktyjskie (megalityczne) łączyły symbolikę pogańską i chrześcijańską.
Brytyjskie kamienne krzyże (na wschodniej stronie przedstawiały sceny ze Starego, na zachodniej zaś z Nowego Testamentu).

• Drobne formy rzeźbiarskie.
• Biżuteria o zoomorficznych motywach.
• Misternie zdobione przedmiotów codziennego użytku, w których pojawiały się motywy z ikonografii chrześcijańskiej.
• Elementy uzbrojenia.

Skarby z kurhanów Sutton Hoo z VI w. - Wikipedia (EN)

MANUSKRYPTY

• Księga z Durrow z końca VII wieku (w zbiorach Trinity College Library w Dublinie) ozdobiona geometrycznymi ornamentami przypominającymi wyroby z metalu zdobione techniką komórkową. Na kartach poprzedzających Ewangelie umieszczono miniatury symbolizujące ewangelistów otoczone ramami z plecionki
• Księga z Lindisfarne, późniejsza niż Księga z Durrow, datowana na koniec VII wieku – ozdobiona ilustracjami złożonymi z form geometrycznych i stylizowanych ptaków i fantazyjnych zwierząt przeplatających się wzajemnie w abstrakcyjnych wzorach utworzonych z płynnych linii. Ułożony przez nie dywanowy wzór zdobi w całości cztery strony księgi a na pozostałych stronach układa się skomplikowane inicjały i ornamenty (w zbiorach Muzeum Brytyjskiego w Londynie)
• Księga z Kells (powstała ok. 800 roku) – przykład ilustracji iryjskich, w których celtyckie spirale i plecionki przeplatają się z motywami figuralnymi potraktowanymi w dowolny sposób (przez spłaszczenie, rozciągnięcie, skręcenie itp. dostosowujące je do wymogów ornamentu i krzywizn inicjałów). Księga znajduje się w zbiorach Trinity College Library w Dublinie.
  Book of Kells online 

wyroby złotnicze (w zbiorach Narodowego Muzeum Irlandii w Dublinie):

• kielich z Ardagh, datowany na VIII wiek, ozdobiony precyzyjnie wykonaną plecionką na wstędze z pozłacanego brązu z umieszczonymi w niej ozdobnymi kawałkami kolorowego szkła i kamieni. Poniżej wstęgi umieszczono dwa medaliony, które podobnie jak uchwyty kielicha ozdobiono filigranem i kamieniami.
• relikwiarz i dzwonek św. Patryka, wykonany z brązu, ozdobiony pozłacaną plecionką i kamieniami
• procesyjny krzyż opactwa Cong, ozdobiony plecionką z medalionem na relikwie Krzyża Św. w miejscu przecięcia się jego ramion
• pastorał opatów Clonmacnoise pokryty pozłacaną plecionką z rzędem miniaturowych zwierząt zdobiących jego krzwaśń.

TAGI: plecionka celtycka; krzywaśń;

ARCHITEKTURA
Opactwo Clonmancnoice (544) WikiCommon

Architektura sakralna (bazylika, baptysterium, martyria)